واریس مری به گشاد شدن رگ های خونی دیواره مری گفته می شود که معمولاً در اثر افزایش فشار خون پورت و بیماری هایی مانند سیروز کبدی ایجاد می شود. این عارضه اغلب تا زمان خونریزی علامت مشخصی ندارد؛ اما استفراغ خونی، مدفوع سیاه، سرگیجه و ضعف ناگهانی از نشانه های هشدار دهنده آن هستند. تشخیص بیماری بیشتر با آندوسکوپی انجام می شود و درمان آن با داروهای کاهش دهنده فشار پورت، بستن رگ های واریسی یا روش هایی مانند TIPS صورت می گیرد. کنترل بیماری کبدی، پیگیری منظم و درمان به موقع، خطر خونریزی شدید و عوارض تهدید کننده زندگی را کاهش می دهد.

آنچه خواهید خواند…
آشنایی با واریس مری
واریس مری به گشاد شدن غیر طبیعی رگ های خونی در دیواره مری گفته می شود. این عارضه بیشتر در افرادی دیده می شود که به بیماری های مزمن کبدی، به ویژه سیروز، مبتلا هستند. وقتی بافت کبد آسیب می بیند و جریان طبیعی خون در آن با اختلال روبه رو می شود، فشار در سیاهرگ پورت افزایش پیدا می کند. در نتیجه، بخشی از خون از مسیر رگ های کوچک اطراف مری عبور می کند و باعث بزرگ شدن آن ها می شود. این رگ ها دیواره ظریفی دارند و ممکن است پاره شوند. واریس مری معمولاً تا زمان بروز خونریزی علامت مشخصی ایجاد نمی کند.
علت ایجاد
مهم ترین علت واریس مری، افزایش فشار خون در سیاهرگ پورت و اختلال در جریان طبیعی خون به سمت کبد است. عوامل زمینه ساز عبارت اند از:
- سیروز کبدی
- هپاتیت مزمن
- کبد چرب پیشرفته
- لخته شدن ورید پورت
- بیماری های عروقی کبد
- بیماری شیستوزومیازیس
- بزرگ شدن طحال
در اثر افزایش فشار پورت، خون به سمت رگ های کوچک اطراف مری هدایت می شود. این رگ ها به مرور متورم و شکننده می شوند و احتمال خونریزی در آن ها افزایش پیدا می کند.
علائم و نشانه های واریس مری
واریس مری در بسیاری از بیماران تا مدت ها بدون علامت باقی می ماند و ممکن است فقط هنگام آندوسکوپی تشخیص داده شود. نشانه ها معمولاً زمانی ظاهر می شوند که یکی از رگ های متورم پاره شده و خونریزی اتفاق افتاده باشد. استفراغ خون، مدفوع سیاه و قیری، سرگیجه، ضعف ناگهانی و رنگ پریدگی از علائم مهم این وضعیت هستند. در خونریزی شدید، افت فشار خون، تپش قلب، تنفس سریع و حتی کاهش سطح هوشیاری نیز ممکن است رخ دهد. زردی پوست و چشم، ورم شکم و پاها و خارش پوست هم می توانند به بیماری زمینه ای کبد ارتباط داشته باشند.
| علامت | نکته |
|---|---|
| بی علامتی | تا زمان خونریزی علامتی ندارد. |
| استفراغ خونی | یکی از مهم ترین نشانه های خونریزی واریس مری است. |
| مدفوع سیاه | دفع مدفوع تیره و قیری به دلیل وجود خون در دستگاه گوارش |
| سرگیجه و ضعف | ممکن است در اثر از دست دادن خون ایجاد شود. |
| افت فشار خون | در خونریزی شدید و کاهش حجم خون رخ می دهد. |
| تپش قلب | واکنش بدن به خونریزی و افت حجم خون |
| رنگ پریدگی و تعریق | از نشانه های احتمالی خونریزی قابل توجه |
“They usually don’t cause symptoms at all until they bleed.”
واریس مری معمولاً تا زمانی که خونریزی نکند، هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی کند.منبع: Cleveland Clinic
روش های تشخیص
تشخیص واریس مری با بررسی وضعیت بیمار، سابقه بیماری های کبدی و انجام آزمایش ها و تصویربرداری صورت می گیرد. مهم ترین روش برای مشاهده مستقیم رگ های متورم، آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی است. پزشک با استفاده از لوله باریکی که دوربین دارد، داخل مری و بخش های ابتدایی دستگاه گوارش را بررسی می کند و در صورت مشاهده رگ های واریسی، اندازه و وضعیت آن ها را ارزیابی می کند. آزمایش خون برای بررسی عملکرد کبد و وضعیت عمومی بیمار کاربرد دارد. سونوگرافی داپلر نیز می تواند جریان خون در ورید پورت را نشان دهد. در بعضی شرایط از سی تی اسکن یا ام آر آی استفاده می شود.
روش های درمان
درمان واریس مری به اندازه رگ ها، احتمال خونریزی، سابقه خونریزی و شدت بیماری کبدی بستگی دارد. هدف اصلی، کاهش خطر پارگی رگ ها، کنترل خونریزی احتمالی و مدیریت فشار بالای ورید پورت است. برای بعضی بیماران دارو تجویز می شود و در موارد دیگر، پزشک از روش های آندوسکوپی برای بستن یا از بین بردن رگ های آسیب پذیر کمک می گیرد. اگر فشار پورت با روش های معمول کنترل نشود، روش هایی مانند TIPS نیز ممکن است مطرح شوند. در بیمارانی که کبد دچار آسیب پیشرفته شده است، پیوند کبد می تواند یکی از گزینه های درمانی باشد. انتخاب روش مناسب باید بر اساس ارزیابی تخصصی انجام شود.
داروهای کاهش دهنده فشار خون پورت
داروهای مسدود کننده گیرنده بتا از روش های مهم برای کاهش خطر خونریزی واریس مری هستند. داروهایی مانند پروپرانولول و نادولول با کاهش فشار خون در سیستم پورت، فشار وارد شده به رگ های متورم مری را کمتر می کنند. به این ترتیب، احتمال پارگی و خونریزی در برخی بیماران کاهش پیدا می کند. این داروها معمولاً برای پیشگیری از خونریزی تجویز می شوند و به معنای از بین رفتن رگ های واریسی نیستند. مصرف آن ها باید با نظر پزشک و متناسب با وضعیت قلب، فشار خون و عملکرد کبد باشد؛ زیرا برای همه بیماران مناسب نیستند. تغییر مقدار دارو یا قطع خودسرانه آن می تواند خطرساز باشد.
بستن رگ های واریسی با آندوسکوپی
بستن رگ های واریسی با آندوسکوپی یا باند لیگاسیون، یکی از روش های رایج برای کنترل و پیشگیری از خونریزی واریس مری است. در این روش، پزشک با استفاده از آندوسکوپ، رگ متورم را شناسایی می کند و حلقه های کشسان کوچکی را روی آن قرار می دهد. این حلقه ها جریان خون رگ را محدود می کنند و به مرور باعث بسته شدن آن می شوند. بستن رگ ها به ویژه برای بیمارانی اهمیت دارد که سابقه خونریزی داشته اند یا رگ های آن ها در معرض خطر پارگی قرار دارد. پس از انجام درمان، پیگیری و آندوسکوپی های دوره ای ضروری است؛ زیرا ممکن است رگ های دیگری همچنان نیاز به درمان داشته باشند.
تزریق مواد اسکلروزان به رگ ها
اسکلروتراپی یکی دیگر از روش های آندوسکوپی برای درمان رگ های واریسی مری است. در این روش، پزشک ماده ای مخصوص را مستقیماً به داخل رگ متورم یا اطراف آن تزریق می کند. این ماده باعث ایجاد واکنش در رگ و تشکیل لخته می شود و در ادامه می تواند به بسته شدن مسیر خون در آن کمک کند. موادی مانند سدیم تترا دسیل سولفات و اتانول آمین از ترکیباتی هستند که در این روش استفاده شده اند. اسکلروتراپی ممکن است برای کنترل خونریزی یا در شرایطی که روش های دیگر مناسب نیستند، مورد استفاده قرار بگیرد. انتخاب این روش به وضعیت بیمار و تشخیص متخصص گوارش بستگی دارد.
درمان با روش TIPS
روش TIPS یکی از مداخلات پزشکی برای کاهش فشار بالای ورید پورت است. در این روش، پزشک با ایجاد یک مسیر ارتباطی داخل کبد، راهی جایگزین برای عبور خون میان ورید پورت و یکی از سیاهرگ های کبدی فراهم می کند. این مسیر جدید به کاهش فشار در سیستم پورت کمک می کند و در نتیجه فشار وارد شده به رگ های واریسی مری نیز کمتر می شود. TIPS معمولاً برای بیمارانی در نظر گرفته می شود که خونریزی آن ها با روش های معمول به خوبی کنترل نشده یا خطر تکرار خونریزی بالاست. این مداخله برای همه بیماران مناسب نیست و پیش از انجام آن، وضعیت کبد و شرایط عمومی فرد باید به دقت بررسی شود.
پیوند کبد در مراحل پیشرفته بیماری
در بیمارانی که واریس مری در اثر آسیب شدید و پیشرفته کبد ایجاد شده است، پیوند کبد ممکن است به عنوان یکی از گزینه های درمانی مطرح شود. در این روش، کبد آسیب دیده با کبد اهدا کننده جایگزین می شود و با بهبود عملکرد کبد، علت اصلی افزایش فشار پورت نیز می تواند برطرف شود. پیوند کبد معمولاً برای افرادی بررسی می شود که دچار نارسایی پیشرفته کبد هستند یا با وجود درمان های دیگر، خونریزی واریسی آن ها تکرار می شود. البته همه افراد مبتلا به واریس مری به پیوند نیاز ندارند. ارزیابی دقیق پزشکی، بررسی شرایط عمومی و امکان انجام جراحی برای تصمیم گیری ضروری است.
درباره خدمات مطب دکتر رکسانا عباسی
دردهای گوارشی نباید آرامش زندگیتان را مختل کنند. دکتر عباسی، متخصص باسابقه گوارش و کبد، با بهرهگیری از جدیدترین روشهای تشخیصی و درمانی، همراه شماست تا سلامت را به سیستم گوارشیتان بازگردانید. از درمان رفلاکس و نفخ تا مدیریت بیماریهای پیچیده، تشخیص دقیق و رویکرد اختصاصی اولویت ماست. اجازه ندهید مشکلات مزمن، لذت زندگی را از شما بگیرند. همین امروز برای مشاورهای حرفهای و دلسوزانه وقت خود را رزرو کنید. سلامت شما، تعهد تخصصی دکتر عباسی است.
تماس: ۰۹۳۷۷۷۷۸۶۱۴
کنترل خونریزی واریس مری
خونریزی ناشی از پارگی رگ های واریسی مری یک وضعیت اورژانسی است و نباید درمان آن به تعویق بیفتد. این خونریزی ممکن است در مدت کوتاهی حجم زیادی از خون بدن را کاهش دهد و باعث افت فشار، ضعف شدید یا شوک شود. هدف درمان در این شرایط، حفظ وضعیت حیاتی بیمار، متوقف کردن خونریزی و کاهش احتمال تکرار آن است. اقدامات بیمارستانی معمولاً شامل مراقبت حمایتی، تجویز داروهای مخصوص و آندوسکوپی فوری پس از پایدار شدن شرایط بیمار می شود. حتی اگر خونریزی خود به خود متوقف شود، بررسی علت و درمان رگ های آسیب پذیر اهمیت دارد؛ زیرا احتمال خونریزی مجدد وجود دارد.
اقدامات اورژانسی هنگام خونریزی
استفراغ خونی، دفع مدفوع سیاه و قیری، سرگیجه شدید یا ضعف ناگهانی در فرد مبتلا به بیماری کبدی می تواند نشانه خونریزی واریس مری باشد. در چنین شرایطی باید فوراً با اورژانس تماس گرفت و بیمار را برای دریافت مراقبت تخصصی به بیمارستان رساند. خونریزی شدید ممکن است با افت فشار خون، رنگ پریدگی، عرق سرد، تپش قلب و کاهش هوشیاری همراه شود. این وضعیت می تواند به شوک ناشی از کاهش حجم خون منجر شود. منتظر ماندن برای برطرف شدن علائم یا استفاده از درمان های خانگی خطرناک است. بیمار باید در مرکز درمانی ارزیابی شود تا اقدامات لازم برای حفظ وضعیت حیاتی و کنترل خونریزی انجام گیرد.
کنترل خونریزی با داروهای بیمارستانی
در زمان خونریزی فعال واریس مری، پزشکان ممکن است از داروهایی استفاده کنند که جریان خون ورودی به سیستم پورت را کاهش می دهند. اکتروتاید، وازوپرسین و سوماتواستاتین از جمله داروهایی هستند که در این شرایط کاربرد دارند. هدف از تجویز آن ها، کاهش فشار وارد شده به رگ های واریسی و کمک به کنترل خونریزی است. در کنار درمان دارویی، بسته به شدت خونریزی ممکن است سرم درمانی، تزریق خون و مراقبت های حمایتی دیگر نیز لازم باشد. گاهی برای محافظت از بیمار در برابر عفونت، آنتی بیوتیک تجویز می شود. این اقدامات باید در بیمارستان و با پایش مداوم وضعیت عمومی بیمار انجام شوند.
بستن رگ های خونریزی دهنده با آندوسکوپی
آندوسکوپی یکی از روش های اصلی برای متوقف کردن خونریزی فعال ناشی از واریس مری است. پس از انجام اقدامات اولیه و پایدار شدن شرایط بیمار، پزشک با استفاده از آندوسکوپ محل خونریزی را بررسی می کند. اگر رگ واریسی عامل خونریزی باشد، معمولاً از حلقه های مخصوص برای بستن آن استفاده می شود. با قرار گرفتن حلقه روی رگ، جریان خون محدود شده و به مرور رگ بسته می شود. این روش می تواند در کنترل خونریزی مؤثر باشد؛ با این حال، پایان خونریزی به معنای برطرف شدن کامل زمینه بیماری نیست. بیمار باید پس از درمان، طبق برنامه پزشک برای بررسی مجدد و احتمال بستن رگ های باقی مانده مراجعه کند.

تغذیه و مراقبت از بیماران مبتلا
تغذیه مناسب و مراقبت روزانه می تواند به حفظ وضعیت عمومی بیماران مبتلا به واریس مری و مدیریت بیماری زمینه ای کبد کمک کند. انتخاب غذاهای سبک و نرم، رعایت تعادل در برنامه غذایی و توجه به نیازهای بدن اهمیت دارد؛ اما رژیم غذایی به تنهایی نمی تواند رگ های واریسی را از بین ببرد یا جایگزین درمان پزشکی شود. پرهیز از مصرف الکل، به ویژه در افرادی که بیماری کبدی مرتبط با آن دارند، اهمیت زیادی دارد. کنترل وزن و پیگیری بیماری هایی مانند هپاتیت و کبد چرب نیز بخشی از مراقبت محسوب می شود. مصرف داروهای مسکن و سایر داروها باید با نظر پزشک باشد؛ زیرا بعضی داروها خطر آسیب گوارشی و خونریزی را افزایش می دهند.
طول عمر و پیش آگهی
طول عمر افراد مبتلا به واریس مری به عوامل مختلفی مانند شدت آسیب کبد، میزان فشار خون پورت، اندازه رگ های واریسی و سابقه خونریزی بستگی دارد. وجود واریس مری به تنهایی به معنای کوتاه شدن قطعی عمر نیست؛ اما خونریزی ناشی از پارگی رگ ها می تواند عارضه ای جدی و حتی تهدید کننده زندگی باشد. افرادی که دچار سیروز پیشرفته هستند یا سابقه خونریزی دارند، معمولاً به مراقبت و پیگیری دقیق تری نیاز دارند. درمان های پیشگیرانه، آندوسکوپی منظم و کنترل بیماری زمینه ای می توانند خطر خونریزی را کاهش دهند. پیش آگهی هر بیمار باید بر اساس وضعیت کبد و پاسخ او به درمان توسط پزشک ارزیابی شود.
خطرات و عوارض واریس مری
مهم ترین خطر واریس مری، پارگی رگ های متورم و خونریزی شدید گوارشی است. عوارض احتمالی این بیماری عبارت اند از:
- خونریزی داخلی: پارگی رگ های واریسی می تواند باعث خروج حجم زیادی خون از دستگاه گوارش شود.
- کم خونی: خونریزی مداوم یا تکرار شونده ممکن است سطح گلبول های قرمز را کاهش دهد.
- افت شدید فشار خون: از دست دادن خون می تواند گردش خون طبیعی بدن را مختل کند.
- شوک خونریزی: کاهش شدید حجم خون ممکن است به آسیب اندام های حیاتی منجر شود.
- عود خونریزی: حتی پس از کنترل خونریزی اولیه، احتمال پارگی مجدد رگ ها وجود دارد.
- کاهش سطح هوشیاری: خونریزی شدید و افت فشار خون ممکن است باعث غش یا بیهوشی شود.
- مرگ: در صورت خونریزی شدید و تأخیر در دریافت درمان اورژانسی، این عارضه می تواند تهدید کننده زندگی باشد.
نکته مهم: استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری در بیمار مبتلا به واریس مری، وضعیت اورژانسی محسوب می شود و نیاز به انتقال فوری به بیمارستان دارد.
سوالات رایج
افراد مبتلا به سیروز حتماً دچار واریس مری می شوند؟
خیر. همه افراد مبتلا به سیروز واریس مری ندارند؛ اما با پیشرفت آسیب کبدی و افزایش فشار پورت، احتمال تشکیل این رگ ها بیشتر می شود. به همین دلیل، پزشک ممکن است آندوسکوپی غربالگری را توصیه کند.
واریس مری بعد از درمان دوباره ایجاد می شود؟
بله. حتی پس از بستن رگ های واریسی، ممکن است رگ های جدیدی متورم شوند یا رگ های قبلی دوباره گسترش پیدا کنند. به همین دلیل، آندوسکوپی های دوره ای و پیگیری وضعیت کبد اهمیت زیادی دارند.
واریس مری با واریس معده تفاوت دارد؟
بله. هر دو در اثر افزایش فشار خون پورت ایجاد می شوند، اما محل تشکیل آن ها متفاوت است. واریس مری در رگ های دیواره مری و واریس معده در رگ های دیواره معده شکل می گیرد. روش تشخیص و درمان آن ها نیز ممکن است متفاوت باشد.
نظرات مخاطبین
سحرنظری
«بعد از تشخیص واریس مری فهمیدم که فقط درمان رگ ها مهم نیست و باید بیماری زمینه ای کبد را هم جدی بگیرم. تغییر سبک زندگی و پیگیری پزشکی برایم اهمیت بیشتری پیدا کرده است.»
غلام روحی
«فکر می کردم اگر علائم خاصی نداشته باشم، دیگر نیازی به پیگیری نیست؛ اما متوجه شدم واریس مری ممکن است بدون علامت باشد. حالا اهمیت معاینه و آندوسکوپی دوره ای را بهتر درک می کنم.»
مجتبی کلاته
«بیشتر از خود بیماری، احتمال خونریزی من را نگران کرده بود. چیزی که برایم اهمیت داشت این بود که درباره روش های درمان و مراقبت های بعد از آن اطلاعات دقیق تری دریافت کنم.»
منابع:
