تغییرات گوارشی در دوران قاعدگی پدیدهای شایع است که بیشتر به نوسانات هورمونی و افزایش پروستاگلاندینها مربوط میشود. اسهال، یبوست، نفخ، دلپیچه، تهوع و رفلاکس مهمترین نشانهها هستند و شدت آنها در هر فرد متفاوت است. استرس، کمآبی، تغذیه نامناسب و سندرم روده تحریکپذیر میتوانند علائم را تشدید کنند. گزارشها نشان میدهد حدود ۷۳ درصد زنان دستکم یکی از این مشکلات را تجربه میکنند. نوشیدن آب کافی، مصرف متعادل فیبر، فعالیت بدنی سبک و پرهیز از غذاهای چرب، تند و نوشیدنیهای گازدار از راهکارهای اصلی کنترل علائم به شمار میرود و مراجعه پزشکی در موارد شدید ضروری است.
تقریبا تمام بانوان در سیکل پریودی خود درد های شکم، اسهال، رفلاکس، سو هاضمه و یوبوست را به ویژه در روز اول خونریزی تجربه می کنند. افراد مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر این مشکل را به صورت شدید تری تجربه می کنند.
آنچه در ادامه می خوانید…
شایعترین مشکلات گوارشی در دوران پریود
تغییرات گوارشی در دوران پریود برای بسیاری از زنان اتفاق می افتد و معمولا با نوسانات هورمونی ارتباط دارد. افزایش پروستاگلاندین می تواند حرکات روده را بیشتر کند و زمینه اسهال، دل پیچه و دفع مکرر را فراهم کند. در مقابل، تغییر سطح پروژسترون ممکن است حرکت روده را کند کرده و یبوست و نفخ ایجاد کند. برخی زنان نیز تهوع، سوء هاضمه یا رفلاکس را تجربه می کنند. شدت این علائم در افراد یکسان نیست و عواملی مانند سندرم روده تحریک پذیر، استرس، تغذیه و میزان آب دریافتی می توانند آنها را تشدید کنند. شناخت الگوی علائم به کنترل بهتر آنها کمک می کند.
73% experienced at least one of the primary GI symptoms either pre- or during menses
«۷۳٪ از زنان مورد مطالعه، پیش از قاعدگی یا در دوران قاعدگی دستکم یکی از علائم اصلی گوارشی را تجربه کردند.»
منبع: pubmed
اسهال
اسهال یکی از مشکلات گوارشی شایع در دوران پریود است و ممکن است از چند روز پیش از خونریزی شروع شود یا در روزهای نخست قاعدگی شدت بیشتری پیدا کند. مهم ترین عامل مطرح شده در منابع، افزایش پروستاگلاندین است. این ترکیبات با ایجاد انقباض در رحم به شروع خونریزی کمک می کنند، اما می توانند روی عضلات روده نیز اثر بگذارند و حرکت محتویات روده را سریع تر کنند. در نتیجه، مدفوع شل و دفع مکرر ایجاد می شود. استرس، تغییرات غذایی و سندرم روده تحریک پذیر نیز ممکن است اسهال دوران پریود را تشدید کنند. مصرف مایعات کافی در این شرایط اهمیت زیادی دارد و به درمان اسهال کمک خواهد کرد.
یبوست
یبوست نیز می تواند پیش از شروع پریود یا در بخشی از چرخه قاعدگی رخ دهد. تغییرات هورمونی، به ویژه افزایش پروژسترون پس از تخمک گذاری، ممکن است حرکت روده را آهسته کند و زمان عبور محتویات گوارشی را افزایش دهد. در چنین شرایطی مدفوع سفت تر می شود و دفع دشوارتر خواهد بود. کمبود آب، کاهش فعالیت بدنی و تغییر رژیم غذایی نیز می توانند این وضعیت را تشدید کنند. مصرف متعادل فیبر، نوشیدن آب کافی و فعالیت بدنی منظم از راهکارهای ساده برای کمک به عملکرد بهتر روده هستند. اگر یبوست شدید، مداوم یا همراه با درد غیر معمول باشد، بررسی پزشکی ضروری است.
نفخ و گاز
نفخ و افزایش گاز شکم از علائم رایج گوارشی در روزهای پیش از پریود و دوران خونریزی هستند. نوسانات هورمونی می توانند سرعت حرکات روده و نحوه عبور گاز را تغییر دهند و احساس پری، سنگینی یا بزرگ شدن شکم ایجاد کنند. تغییرات رژیم غذایی، مصرف غذاهای نفاخ، کم تحرکی و احتباس مایعات نیز ممکن است این احساس را بیشتر کنند. برای کاهش نفخ، وعده های غذایی سبک تر، نوشیدن آب کافی و فعالیت بدنی منظم می تواند مفید باشد. کاهش مصرف غذاهای بسیار چرب، فرآوری شده و نوشیدنی های گاز دار نیز برای برخی افراد به کاهش علائم کمک می کند.
دل پیچه و درد شکم
دل پیچه و درد شکم در دوران پریود معمولا با انقباض رحم و تغییرات هورمونی ارتباط دارد. پروستاگلاندین ها با تحریک انقباض عضلات رحم به جدا شدن پوشش داخلی رحم کمک می کنند، اما اثر آنها محدود به رحم نیست و می تواند فعالیت روده را نیز تغییر دهد. به همین دلیل برخی زنان همزمان با گرفتگی های قاعدگی، اسهال، دفع مکرر یا احساس فشار در شکم را تجربه می کنند. استرس نیز می تواند حساسیت به درد و ناراحتی های گوارشی را بیشتر کند. استراحت، فعالیت بدنی سبک و استفاده از گرمای موضعی می تواند در کاهش گرفتگی و ناراحتی شکمی موثر باشد.
تهوع و سوء هاضمه
تهوع و سوء هاضمه نیز ممکن است در روزهای نزدیک به پریود یا هنگام خونریزی ظاهر شوند. تغییرات هورمونی می توانند بر عملکرد دستگاه گوارش و حساسیت بدن نسبت به ناراحتی های شکمی اثر بگذارند. از طرف دیگر، درد قاعدگی، استرس، تغییر اشتها و تغییر الگوی غذایی ممکن است احساس تهوع یا سنگینی معده را بیشتر کنند. برای کنترل این علائم، مصرف وعده های کوچک و سبک، نوشیدن مایعات کافی و کاهش غذاهای چرب و بسیار ادویه دار می تواند کمک کننده باشد. اگر تهوع شدید، مداوم یا همراه با استفراغ قابل توجه باشد، بهتر است علت آن فقط به قاعدگی نسبت داده نشود و ارزیابی پزشکی انجام شود.
رفلاکس
رفلاکس و احساس سوزش معده ممکن است در برخی زنان همزمان با تغییرات گوارشی دوران قاعدگی دیده شود. نوسانات هورمونی، تغییرات رژیم غذایی، مصرف غذاهای چرب یا نوشیدنی های محرک و استرس می توانند علائم گوارشی را تشدید کنند. برای کاهش ناراحتی، بهتر است وعده های غذایی سبک تر و با فاصله مناسب مصرف شوند و فرد از خوردن غذای سنگین نزدیک زمان خواب خودداری کند. کاهش مصرف کافئین و غذاهای بسیار چرب یا تند نیز ممکن است مفید باشد. با این حال، رفلاکس مکرر یا شدید نباید صرفا به پریود نسبت داده شود و در صورت تداوم، بررسی علت زمینه ای اهمیت دارد.
علت اسهال قبل و حین قاعدگی
اسهال قبل یا هنگام پریود معمولا با تغییرات هورمونی چرخه قاعدگی ارتباط دارد. پروستاگلاندین ها در زمان نزدیک شدن به خونریزی افزایش می یابند و با تحریک انقباض رحم، به ریزش پوشش داخلی آن کمک می کنند. همین مواد می توانند حرکات عضلات روده را نیز افزایش دهند و باعث شوند محتویات روده سریع تر عبور کنند. نتیجه ممکن است مدفوع شل، افزایش دفعات دفع یا احساس فوریت برای رفتن به دستشویی باشد. سندرم روده تحریک پذیر، استرس، تغییرات غذایی و کم آبی بدن نیز می توانند علائم را شدیدتر کنند. بنابراین الگوی زمانی اسهال در چرخه قاعدگی اهمیت زیادی دارد.
چرا قبل از پریود اسهال می گیریم؟
اسهال قبل از پریود می تواند بخشی از واکنش طبیعی بدن به تغییرات هورمونی چرخه قاعدگی باشد. با نزدیک شدن به خونریزی، سطح برخی هورمون ها تغییر می کند و میزان پروستاگلاندین افزایش می یابد. پروستاگلاندین علاوه بر اثر بر انقباض رحم، می تواند فعالیت روده را افزایش دهد. در نتیجه، محتویات روده سریع تر حرکت کرده و مدفوع شل تر می شود. استرس، تغییر اشتها و مصرف برخی غذاها نیز ممکن است این وضعیت را تشدید کنند. اگر اسهال هر ماه در روزهای مشخصی از چرخه تکرار شود، ثبت زمان شروع و شدت علائم می تواند به شناسایی الگوی بدن و تشخیص بهتر علت کمک کند.
چرا روز اول پریود اسهال می گیریم؟
اسهال در روز اول پریود اغلب با افزایش فعالیت پروستاگلاندین ها ارتباط دارد. این ترکیبات برای ایجاد انقباض رحم و شروع خونریزی نقش دارند، اما همزمان می توانند عضلات روده را تحریک کنند. افزایش حرکات روده باعث عبور سریع تر محتویات گوارشی و شل شدن مدفوع می شود. به همین دلیل بعضی زنان در نخستین روزهای خونریزی، علاوه بر درد و گرفتگی شکم، دفع مکرر یا فوریت برای اجابت مزاج را تجربه می کنند. اگر فرد به سندرم روده تحریک پذیر مبتلا باشد، ممکن است این علائم شدیدتر شوند. نوشیدن آب کافی و انتخاب وعده های سبک می تواند به مدیریت این دوره کمک کند.
آیا اسهال در پریود طبیعی است؟
اسهال خفیف و کوتاه مدت که همزمان با روزهای پیش از پریود یا شروع خونریزی رخ می دهد، می تواند از تغییرات معمول چرخه قاعدگی باشد. پروستاگلاندین ها یکی از عوامل مهم این وضعیت هستند و می توانند حرکات روده را افزایش دهند. با این حال، هر نوع اسهالی را نباید به پریود نسبت داد. اگر اسهال شدید باشد، بیش از چند روز ادامه پیدا کند، زندگی روزمره را مختل کند یا همراه با درد شدید، خون یا مخاط در مدفوع باشد، بررسی پزشکی اهمیت دارد. همچنین اگر این علامت برای نخستین بار یا با شدت غیر معمول ایجاد شده است، بهتر است علت های دیگر نیز بررسی شوند.
اسهال پریود چند روز طول می کشد؟
مدت اسهال مرتبط با پریود در افراد مختلف متفاوت است و معمولا در روزهای نزدیک به شروع خونریزی یا روزهای نخست قاعدگی دیده می شود. برخی زنان تنها برای مدت کوتاهی دچار مدفوع شل یا دفع مکرر می شوند، در حالی که در افراد مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر ممکن است علائم شدیدتر باشند. اگر اسهال بیش از دو روز ادامه پیدا کند یا شدت آن به اندازه ای باشد که فعالیت های روزمره را مختل کند، بهتر است با پزشک مشورت شود. تداوم اسهال می تواند باعث کم آبی بدن شود و همیشه نباید آن را صرفا نتیجه قاعدگی دانست.
علت یبوست قبل و در دوران پریود
یبوست معمولا بیشتر در روزهای پس از تخمک گذاری و پیش از شروع خونریزی دیده می شود. در این مرحله، افزایش پروژسترون می تواند حرکات روده را آهسته کند و عبور محتویات گوارشی را طولانی تر سازد. در نتیجه، مدفوع مدت بیشتری در روده باقی می ماند و آب بیشتری از آن جذب می شود؛ بنابراین مدفوع ممکن است سفت و دفع آن دشوار شود. کاهش فعالیت بدنی، مصرف ناکافی آب و تغییر رژیم غذایی نیز می توانند این مشکل را تشدید کنند. افزایش تدریجی فیبر غذایی، نوشیدن آب کافی و فعالیت بدنی منظم از راهکارهای ساده برای کمک به کاهش یبوست پیش از پریود هستند.
علت نفخ شکم
نفخ شکم در دوران پریود معمولا نتیجه تعامل چند عامل است و تغییرات هورمونی یکی از مهم ترین آنها محسوب می شود. نوسان استروژن و پروژسترون می تواند بر حرکات دستگاه گوارش و احساس پری شکم اثر بگذارد. در بعضی روزهای چرخه، حرکت کندتر روده باعث تجمع بیشتر گاز و ایجاد نفخ می شود. تغییر اشتها، مصرف غذاهای شور یا فرآوری شده، کم تحرکی و برخی خوراکی های نفاخ نیز ممکن است علائم را تشدید کنند. نوشیدن آب کافی، فعالیت بدنی سبک، وعده های غذایی متعادل و کاهش غذاهای بسیار شور و فرآوری شده می تواند به کنترل نفخ در این دوران کمک کند.
غذاهای مناسب در دوران پریود
- موز
- سیب
- برنج ساده
- سیب زمینی آب پز یا تنوری
- جو دوسر
- نان و غلات کامل
- سوپ سبک
- هویج و سبزیجات پخته
- تخم مرغ
- مرغ و ماهی کم چرب
- ماست پروبیوتیک، در صورت تحمل لبنیات
- آووکادو
- مغزها و دانه ها در مقدار متعادل
- آب و مایعات کافی
غذاهای ممنوع یا بهتر است محدود شوند
- غذاهای چرب و سرخ شده
- فست فود
- غذاهای بسیار تند و پر ادویه
- نوشابه و نوشیدنی های گاز دار
- قهوه و نوشیدنی های پر کافئین
- الکل
- غذاهای بسیار شور و فرآوری شده
- شیرینی و خوراکی های پر قند
- چیپس و تنقلات شور
- غذاهای نفاخ، در صورت ایجاد نفخ
- لبنیات، در صورت تشدید اسهال یا نفخ
- وعده های غذایی بسیار سنگین و حجیم
آیا اندومتریوز باعث مشکلات گوارشی در پریود می شود؟
اندومتریوز می تواند در برخی زنان با علائم گوارشی همراه باشد، به ویژه زمانی که بافت شبیه بافت داخلی رحم در نزدیکی روده یا بخش هایی از دستگاه گوارش قرار گرفته باشد. درد شکم و لگن، نفخ، تغییر در اجابت مزاج، یبوست یا اسهال و درد هنگام دفع از علائمی هستند که ممکن است در اطراف دوره قاعدگی شدت بگیرند. وجود علائم گوارشی شدید و تکرار شونده همراه با درد قاعدگی قابل توجه، به ویژه اگر زندگی روزمره را مختل کند، نیازمند بررسی پزشکی است. بنابراین نباید هر اسهال یا نفخ مرتبط با پریود را اندومتریوز دانست، اما الگوی تکراری و شدید ارزش بررسی دارد.
درمان مشکلات گوارشی
مشکلات و تغییرات گوارشی دوران پریود تاثیر افسردگی بر دستگاه گوارشو حتی تاثیر افسردگی بر دستگاه گوارش می توانند واقعا آزار دهنده باشند. اما چندین کار وجود دارد که می توانید برای مدیریت آن و به حداقل رساندن تأثیر آن بر زندگی روزمره خود انجام دهید:
فیبر بیشتری مصرف کنید
فیبر فواید بسیاری برای بهبود گوارش دارد. فیبر می تواند حرکات روده و هضم غذا را تسهیل کند. فیبر از یبوست در دوارن پریودی جلوگیری می کند. بسیاری از حبوبات و گیاهان حاوی فیبر بالایی هستند که با مصرف آنها می توانید تا حدی از مشکلات گوارشی دوران پریودی بکاهید.
آب زیادی بنوشید
اگر آب کافی دریافت نکنید، ممکن است در طول دوره قاعدگی دچار یبوست شوید. به خاطر داشته باشید که می توانید آب را هم از غذاهایی مانند سوپ، میوه های آبدار و غیره و هم از نوشیدنی ها دریافت کنید.
اگر علاقه ای به نوشیدن آب زیاد ندارید، آب گرم با لیمو یک روش خانگی برای بهبود یبوست است. از نوشیدن آب های گاز دار پرهیز کنید؛ زیرا می توانند یبوست را تشدید کنند.
ورزش کنید
حرکات فیزیکی، روده و محتویات آن را به حرکت در می آورد. زمانی که با گرفتگی عضلات و سایر علائم قاعدگی مواجه هستید، پیدا کردن انگیزه برای ورزش می تواند سخت باشد، اما حتی یک پیاده روی ملایم 20 دقیقه ای می تواند کمک بزرگی باشد.
الکل، سیگار و کافئین مصرف نکنید
مصرف بیش از حد الکل و کافئین می تواند به سیستم گوارش شما آسیب وارد کند و منجر به مشکلاتی مانند کم آبی بدن شود. اجتناب از این موارد به هر قیمتی برای شما ضروری است.
از ملین استفاده کنید
برخی از ملین های ملایم می توانند به فعالیت منظم دستگاه گوارش کمک کنند و عملکرد آن را بهبود دهند. به ویژه در افرادی که به یبوست مبتلا هستند.
انتخاب دارو
برای مشکلات گوارشی دوران قاعدگی، انتخاب دارو به نوع و شدت علائم بستگی دارد. داروهایی مانند لوپرامید، پسیلیوم و سیمتیکون ممکن است برای برخی علائم استفاده شوند و در صورت کم آبی، محلول ORS اهمیت دارد. مصرف دارو به ویژه در صورت بیماری زمینه ای، بارداری یا مصرف داروهای دیگر بهتر است با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
| مشکل | داروهای رایج | کاربرد |
|---|---|---|
| اسهال | لوپرامید | کاهش دفعات دفع |
| اسهال | بیسموت ساب سالیسیلات | کاهش اسهال و ناراحتی گوارشی |
| کم آبی | ORS | جبران آب و املاح |
| یبوست | پسیلیوم | تنظیم و بهبود دفع |
| یبوست | پلی اتیلن گلیکول | کمک به رفع یبوست |
| نفخ | سیمتیکون | کاهش گاز و نفخ |
| درد پریود | ایبوپروفن | کاهش درد و گرفتگی |
| درد پریود | ناپروکسن | کاهش درد قاعدگی |
پیشگیری از مشکلات
اگر به طور منظم با مشکلات گوارشی پریود سر و کار دارید، چندین چیز وجود دارد که می تواند به شما کمک کند تا به طور بالقوه از آن اجتناب کنید:
- قرص های کنترل بارداری: این قرص ها می توانند به حفظ سطح هورمون های شما در سطوح ثابت کمک کند، و از یبوست و سایر مشکلات گوارشی جلوگیری کند. این قرص علاوه بر پیشگیری از بارداری، فواید دیگری نیز دارد، اما برای همه مناسب نیست. بهتر است قبل از مصرف این قرص ها با متخصص زنان مشورت کنید.
- از محرک های غذایی خودداری کنید: برای جلوگیری از یبوست، مصرف غذاهای فرآوری شده را به همراه هر غذای پرچرب، قند و نشاسته کاهش دهید. در صورت امکان، این غذاها را با محصولات تازه و غلات کامل جایگزین کنید. با نزدیک شدن به دوره قاعدگی، برخی از نوشیدنی های کافئین دار یا الکلی را با چای گیاهی و آب جایگزین کنید.
- پروبیوتیک ها را امتحان کنید: برخی افراد پروبیوتیک ها را برای درمان یبوست و سایر مشکلات گوارشی مفید می دانند. سعی کنید غذاهای غنی از پروبیوتیک را در رژیم غذایی خود بگنجانید، مانند ماست یونانی ساده.
- با پزشک مشورت کنید: اگر مشکلات گوارشی شما در طول دوران پریودی آزار دهنده و غیر قابل تحمل است، بهتر است با یک متخصص داخلی و گوارش خوب در این مورد مشورت کنید. پزشک می تواند با تجویز دارو به شما در گذراندن این دوران کمک کند.
سوالات رایج مشکلات گوارشی دوران قاعدگی
آیا اسهال پریود باعث کم آبی بدن می شود؟
اگر دفع زیاد یا آبکی باشد، احتمال از دست دادن آب و الکترولیت ها وجود دارد. نوشیدن مایعات کافی و توجه به نشانه های کم آبی اهمیت دارد.
آیا مشکلات گوارشی پریود می تواند باعث کاهش اشتها شود؟
بله. نفخ، تهوع، درد شکم و سوء هاضمه ممکن است میل به غذا خوردن را کاهش دهند. در این شرایط وعده های کوچک و سبک معمولا تحمل راحت تری دارند.
چرا در دوران پریود بیشتر احساس نیاز به دستشویی رفتن دارم؟
افزایش حرکات روده در اطراف شروع قاعدگی می تواند دفعات دفع را بیشتر کند. این وضعیت معمولا با تغییرات هورمونی و افزایش پروستاگلاندین ارتباط دارد.
آیا اسهال و یبوست می توانند در یک دوره قاعدگی با هم اتفاق بیفتند؟
بله. تغییرات هورمونی می تواند سرعت حرکات روده را در روزهای مختلف چرخه تغییر دهد؛ بنابراین ممکن است فرد ابتدا یبوست و سپس با شروع خونریزی اسهال یا دفع مکرر را تجربه کند.
نظرات مراجعه کنندگان
مریم احمدی
«هر ماه نزدیک پریود نفخ و دلپیچه شدیدی داشتم و گاهی اسهال هم اذیتم میکرد. بعد از مراجعه به دکتر عباسی و انجام بررسیهای لازم، علت مشکلم مشخص شد و با درمان مناسب، علائمم خیلی کمتر شده.»
سارا کریمی
«مشکل اصلی من یبوست و نفخ در روزهای قبل و ابتدای قاعدگی بود. با مراجعه به دکتر عباسی، متخصص داخلی و گوارش، راهکارهای مناسبی برای کنترل علائم گرفتم و وضعیت گوارشم نسبت به قبل خیلی بهتر شد.»
نرگس محمدی
«قبلاً تصور میکردم دلدرد، نفخ و تغییر اجابت مزاج در دوران پریود طبیعی است و باید تحملش کنم. بعد از مشاوره با دکتر عباسی و رعایت توصیههای درمانی، شدت علائمم به شکل محسوسی کاهش پیدا کرد.»
الهام رضایی
«در دوران قاعدگی هم اسهال داشتم و هم دلپیچه و نفخ. مراجعه به دکتر عباسی کمک کرد علت علائمم بهتر بررسی شود و با تغییراتی در سبک زندگی و درمان، شرایط خیلی قابلکنترلتر شد.»