سریع ترین راه درمان شقاق چیست؟

درمان شقاق مقعد که به آن آنال فیشر (Anal Fissure ) نیز گفته می شود یکی از بیماری های شایع است که در اثر سبک زندگی نا صحیح و یا گاها به صورت موروثی در افراد دیده می شود.شقاق در واقع اشاره به ترک خوردگی و چاک خوردگی یا زخم شدن قسمت لبه داخلی مقعد دارد که با خونریزی و درد در زمان دفع همراه است، این بیماری در حقیقت نوعی زخم پوستی محسوب می شود که با دلایل مختلف ایجاد شده و در لایه اپی تلیال همراه با احساس درد شدید، خونریزی و سوزش برای فرد بروز می نماید.

شقاق چیست ؟

شنیدن نام بیماری شقاق ممکن است کمی منزجر کننده باشد اما افراد بسیاری به سادگی به این بیماری مبتلا می شوند و از عوارض ناشی از آن رنج می برند عللی که باعث بروز این عارضه می شود شامل موارد زیر می باشد:

• اسهال به مدت طولانی: در زمینه بیماری ­های التهابی روده از جمله کولیت اولسره و کرون
• یبوست: افزایش بیش از حد فشار درون شکم در زمان دفع مدفوع. معمولا مدفوع سفت به مقعد و عضلات آن ناحیه فشار زیادی وارد می­ کند. خون­رسانی به این قسمت در مدت طولانی کاهش یافته و عضلات آن سفت­تر خواهد شد؛ در نتیجه باعث پارگی و به وجود آمدن این بیماری می ­شود.
• بیماری­های زمینه­ ای از جمله AIDS، سرطان مقعد، سل، ترومای ناحیه مقعد

علائم بیماری

شقاق در زمان بروز ممکن است با علائم ساده یا حاد ایجاد شود، این علائم ممکن است تشدید شونده باشند و یا اینکه فورا رو به بهبودی بروند اما درمجموع این بیماری با یکی از علائمی که در زیر اشاره نموده ایم نمایان می شوند :

• ایجاد خونریزی از ناحیه مقعد به ویژه در زمان اجابت مزاج یا بعد از آن
• احساس درد شدید
• خارش در ناحیه اطراف مقعد
• احساس ضایعه گوشتی در ناحیه اطراف مقعد
• احساس درد در ناحیه مقعد در زمان سرفه کردن و یا ادرار

باید خاطر نشان کنیم که وجود اختلالات بافت دریچه مقعد احتمال ابتلا به بیماری مانند شقاق و هموروئید را افزایش می دهد و با آسیب شکاف و ترک مقعدی در اثر ضربه  فرد مستعد به راحتی به شقاق مقعد مبتلا می شود. بر اساس مطالعات انجام شده توسط پزشکان، اکثر افرادی که به شقاق مقعدی مبتلا می­ شوند، حداقل دارای یک بیماری زمینه­ ای دریچه مقعدی هستند.

البته بیماری های زمینه ای دیگری وجود دارد که احتمال بروز را افزایش می دهد که می توان به بزرگ شدن غیرطبیعی عضلات دریچه ­ای در این ناحیه اشاره کرد، این اتفاق باعث ایجاد فشار در کانال، حتی در زمان استراحت عضلات میگردد. در واقع اکثر بیماران مبتلا به شقاق همیشه، حتی در زمان استراحت عضله، این اختلال فشار مضاعف را دارند. به به علت حساسیت و ضعف بیشتری که دارد احتمال ایجاد شقاق در قسمت خط وسط دیواره پشت کانال مقعد بیشتر می باشد.

تفاوت شقاق حاد و مزمن

ویژگی کلیدی	شقاق حاد	شقاق مزمن
مدت زمان علائم	تا ۶ هفته	بیش از ۶ هفته یا عود مکرر
شدت درد	تیز و کوتاه مدت	عمیق و مزمن، مداوم در طول روز
ظاهر زخم	سطحی و تازه	عمیق با لبه سخت و منگوله پوستی
درمان موثر	معمولاً با پماد و تغییر رژیم	نیاز به بوتاکس یا عمل (LIS/لیزر)
احتمال عود	کم، در صورت رعایت رژیم	زیاد، در صورت عدم درمان پایه‌ای

روش های قطعی درمان شقاق

درمان گوارشی شقاق مقعد فقط زمانی نتیجه قطعی دارد که تمام عوامل ایجاد کننده آن برطرف شوند. پزشکان معمولاً درمان را به سه بخش اصلی تقسیم می‌کنند: تغییرات سبک زندگی، درمان دارویی و در نهایت جراحی یا لیزر. در مرحله اول هدف کاهش فشار روی مقعد و نرم کردن مدفوع است تا زخم فرصت ترمیم داشته باشد. در مرحله بعد داروها برای کاهش اسپاسم عضله و بهبود جریان خون در محل زخم به کار می‌روند. اگر پس از چند هفته این روش‌ها نتیجه ندهد، جراحی یا لیزر می‌تواند راه قطعی درمان باشد. اهمیت دارد که فرد پس از درمان نیز تغذیه، فیبر، آب و عادت منظم در اجابت مزاج را حفظ کند تا بیماری بازنگردد. تداوم مراقبت‌ها و مراجعه به پزشک در مراحل اولیه بهترین راه برای درمان کامل و بدون عارضه است.

نوع درمان	هدف اصلی	مدت بهبودی تقریبی
اصلاح سبک زندگی و رژیم غذایی	نرم کردن مدفوع و کاهش فشار هنگام دفع	۲ تا ۴ هفته
درمان دارویی (پماد نیترو گلیسیرین، لیدو کائین، بوتاکس)	کاهش اسپاسم عضله و افزایش جریان خون	۴ تا ۶ هفته
حمام آب گرم نشسته (سیتز)	شل شدن عضله و کاهش التهاب	قابل استفاده روزانه تا بهبودی
پماد و روغن گیاهی طبیعی	مرطوب‌سازی و ترمیم سطح زخم	متغیر، بسته به شدت زخم
جراحی بضع عضله جانبی (LIS)	رفع فشار مزمن در عضله داخلی	۱ تا ۲ هفته نقاهت
لیزر درمانی شقاق	ترمیم بافت بدون برش یا بخیه	۳ تا ۵ روز

“Most anal fissures heal with simple treatments, such as increased fiber intake, warm sitz baths, and topical medications that relax the anal sphincter.”

بیشتر شقاق‌ های مقعد با درمان‌ های ساده مانند افزایش مصرف فیبر، حمام آب گرم نشسته و دارو ‌های موضعی شل ‌کننده عضله مقعد بهبود پیدا می‌کنند.
منبع: clevelandclinic

درمان غیر دارویی

درمان غیر دارویی شقاق اولین و ساده ترین مرحله مراقبت است. اصلاح رژیم غذایی نقش اساسی دارد و مصرف روزانه سبزی و میوه‌های تازه مانند سیب، انجیر و آلو باعث نرم شدن مدفوع می‌شود. دریافت حداقل هشت لیوان آب در روز و محدود کردن چای و قهوه از خشکی روده جلوگیری می‌کند. ورزش‌های سبک مثل پیاده‌روی و پرهیز از نشستن طولانی باعث افزایش جریان خون در لگن می‌شوند. پزشکان حمام آب گرم نشسته یا همان سیتز را دو تا سه بار در روز توصیه می‌کنند زیرا عضله اطراف مقعد را شل و درد را کمتر می‌کند. این روش‌ها ساده اما بسیار مؤثرند و در بیشتر موارد شقاق حاد را بدون نیاز به دارو یا جراحی درمان ار طریق فوق تخصص گوارش پیگیری می‌کنند.

درمان دارویی

در مرحله بعد از درمان خانگی و اصلاح رژیم، داروها وارد عمل می‌شوند. پماد نیترو گلیسیرین یکی از پرکاربرد ترین داروها برای بهبود شقاق است و با گشاد کردن عروق، خون رسانی محل زخم را بیشتر می‌کند. اگر درد زیاد باشد، پزشک پماد لیدو کائین را تجویز می‌کند تا درد موقع دفع کاهش یابد. در موارد مقاوم، تزریق بوتاکس روشی مؤثر است که عضله را موقتاً شل می‌کند و اجازه ترمیم سریع می‌دهد. این درمان‌ها معمولاً طی چند هفته نتیجه می‌دهند به شرط آنکه همراه با رژیم پرفیبر و حمام آب گرم انجام شوند. دوره مصرف دارو باید کامل شود تا التهاب و اسپاسم به طور دائمی کاهش یابد و زخم دوباره باز نشود.

درمان جراحی و لیزر

وقتی شقاق مزمن می‌شود یا با روش‌های دیگر بهبود پیدا نمی‌کند، جراحی یا لیزر آخرین و مؤثرترین مرحله درمان است. در روش جراحی بضع عضله جانبی، بخش کوچکی از عضله مقعد برش داده می‌شود تا فشار داخلی کم و زخم ترمیم شود. این عمل اغلب سرپایی است و طی چند روز درد بیمار به طور محسوسی کاهش می‌یابد. روش لیزر نیز گزینه جدید تری است که با تابش دقیق پرتو، بافت ملتهب را ترمیم و جریان خون را افزایش می‌دهد. در این روش بخیه و پانسمان لازم نیست و بیمار سریع‌تر به زندگی عادی بر می‌گردد. انتخاب بین جراحی و لیزر باید با مشورت پزشک متخصص انجام شود تا بهترین نتیجه با کمترین عارضه حاصل گردد.

درمان خانگی

درمان خانگی شقاق اولین و کم خطر ترین مرحله مراقبت است که می‌تواند در بیشتر موارد حاد باعث بهبودی کامل شود. پایه اصلی آن کاهش التهاب، جلوگیری از یبوست و ترمیم طبیعی بافت آسیب دیده است. روش های موثر شامل نوشیدن آب کافی، استفاده از رژیم پر فیبر، حمام آب گرم و استفاده از کمپرس گرم در منطقه دردناک است. همچنین استفاده از مرطوب کننده های طبیعی مانند روغن زیتون و آلوئه ورا می‌تواند اصطکاک دفع را کاهش دهد و احساس سوزش را از بین ببرد. پرهیز از تاخیر در دفع مدفوع و خشک نشدن سطح مقعد جزو اصول اصلی در این مرحله است. این روش ها با مشورت پزشک می‌توانند درد و خونریزی را در چند روز کاهش دهند و مسیر ترمیم زخم را تسریع کنند.

خوراکی های ضد یبوست

رژیم غذایی نقش کلیدی در پیشگیری و درمان شقاق دارد. خوراکی های پر فیبر باعث نرم شدن مدفوع می‌شوند و از فشار زیاد در زمان دفع جلوگیری می‌کنند. میوه هایی مثل سیب با پوست، انجیر خشک، آلو و کیوی منبع طبیعی فیبر قابل حل هستند. سبزیجاتی مانند اسفناج، بروکلی و کدو نیز حرکت روده را تنظیم می‌کنند. استفاده روزانه از حبوبات پخته مثل عدس و لوبیا به علاوه نان سبوس دار و برنج قهوه ای توصیه می‌شود. افراد مبتلا به شقاق باید از چای قوی، فست فود و غذا های ادویه دار پرهیز کنند، چون این مواد باعث خشکی و تحریک شدن مقعد می‌شوند. نوشیدن آب کافی در کنار رژیم پر فیبر می‌تواند به صورت طبیعی دفع را تنظیم کند و احتمال عود شقاق را کاهش دهد.

استفاده از حمام آب گرم نشسته

حمام آب گرم نشسته یا سیتز یکی از درمان های خانگی توصیه شده توسط پروکتولوژیست ها است. این روش ساده باعث افزایش جریان خون در ناحیه مقعد و شل شدن عضله اسفنکتر می‌شود، در نتیجه درد و اسپاسم کاهش می‌یابد. برای انجام آن کافی است در یک ظرف یا وان کوچک، آب گرم در حد دمای بدن ریخته و به مدت ده تا پانزده دقیقه بنشینید. تکرار دو تا سه بار در روز، به ویژه پس از اجابت مزاج، می‌تواند تسکین قابل توجهی ایجاد کند. اضافه کردن کمی نمک اپسوم یا جوش شیرین به آب نیز به کاهش التهاب و خشکی پوست کمک می‌کند. این روش بدون دارو و بی عارضه است و از نظر علمی به عنوان تکمیل درمان دارویی توصیه می‌شود.

پماد های گیاهی و روغن طبیعی

پماد های گیاهی در درمان کمکی شقاق جایگاه ویژه ای دارند، زیرا بدون مواد شیمیایی سخت باعث نرم شدن پوست و کاهش تحریک می‌شوند. روغن هایی مثل زیتون خالص، نارگیل و گل گاوزبان خاصیت ضد التهابی و ترمیم کننده دارند. آلوئه ورا نیز به دلیل ترکیبات مرطوب کننده اش در کاهش سوزش و بهبود زخم موثر است. برخی از پماد های گیاهی ترکیبی از گیاهان همچون بابونه و هماملیس دارند که در تسکین درد و کاهش تحریک ناحیه مفید هستند. البته قبل از استفاده از هر ترکیب گیاهی باید از عدم حساسیت پوستی اطمینان حاصل شود. تحقیقات بین المللی نشان می‌دهد روغن های طبیعی در ترمیم پوست آسیب دیده و افزایش رطوبت سطح پوست موثرند و می‌توانند در کنار درمان اصلی نقش پشتیبان داشته باشند.

چرا زخم شقاق یا فیشر مقعدی درمان نمی شود؟

ممکن است از ظاهر شدن زخم های شقاق تا بهبودی آن مدت زمان زیادی طول بکشد، زمان زیادی صرف بشود و در نهایت باز هم آثار جراحت از پارگی در مقعد دیده شود، یکی از پر تکرار ترین سوالات بیماران در زمان مراجعه این است که چرا با وجود توانایی ­های بدن در درمان سریع زخم­ های کوچک، ترک های دردناک ناحیه مقعد بهبود نمیابند و علت اینکه این بیماری ماه­ها طول می­ کشد چیست ؟

جواب سوال  این است که عوامل موجود درون محیط مقعد از بهبود خود به­ خود ترک جلوگیری می­ کند. اولین عامل، عبور مدفوع بوده که با هر بار اجابت مزاج، باعث ایجاد سایش و تحریک شقاق خواهد شد و عامل دیگر، انقباضی بوده که در قسمت عضلات دریچه مقعد اتفاق می­افتد و خون رسانی به ناحیه شقاق را کاهش می­ دهد. در نتیجه احتمال گردش خون در قسمت بافت­های آسیب دیده و اطراف آن را کم می­ کند و بهبودی به تاخیر خواهد افتاد.

روش­ های معاینه

معاینه کردن در صورت بروز نیاز نیست و متخصص گوارش از روی علائمی که بیمار به آن اشاره می نماید بیماری را تشخیص می دهد، همواره باید توجه داشت که بیماری که شقاق دارد نباید معاینه ی داخلی شود زیرا بسیار دردناک است و باعث بدتر شدن شقاق می شود در صورت لزوم معاینه شقاق این کار باید توسط دکتر متخصص جراحی عمومی و با بی حسی مناسب انجام شود.

• گفت­­گو با بیمار
• بررسی سونوگرافی یا عکس از ناحیه
• معاینات بصری

عوامل افزایش دهنده خطر شقاق

یبوست، بیماری کرون، هموروئید درمان نشده، زایمان، معاینه داخلی مقعد، جسم خارجی، نخوردن مایعات کافی، نداشتن تحرک کافی و پیاده روی، بارداری، بیماری های قابل انتقال از راه تماس جنسی غذا های فرآوری شده، فست فود و مواد غذایی کم فیبر منجر به افزایش خطر شقاق می شود.

سوالات رایج درباره درمان شقاق

منابع:
nhs
medlineplus